QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

MONIQUE CHEMILLIER – GENDREAU

CHỦ QUYỀN
TRÊN HAI QUẦN ĐẢO
HOÀNG SA VÀ TRƯỜNG SA
(SÁCH THAM KHẢO)

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA
Hà Nội – 1998

Người dịch: Nguyễn Hồng Thao
Hiệu đính: Lưu Văn Lợi
Lê Minh Nghĩa

Tham gia đánh máy:
Hoa Phạm, Thảo Uyên, Thanh Tú, Nguyễn Duy Hiếu, Việt Phương, Pikachu, Khôi Nguyễn, Ngọc Thu, Thùy Minh
Nguyễn, Lê Hồng Thuận, Lê Trung Bảo, Trần Hoài Vũ, Phan Tuấn Quốc.

2

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

MỤC LỤC
Trang
- Lời Nhà xuất bản___________________________ 4
- Lời nói đầu ________________________________ 5
- Chương I __________________________________ 19
CÁC DỮ KIỆN CHUNG LIÊN QUAN ĐẾN
CÁC QUẦN ĐẢO HOÀNG SA VÀ TRƯƠNG SA


Các dữ kiện địa lý
- Khái quát
- Quần đảo Hoàng Sa
- Quần đảo Trường Sa



Vấn đề pháp lý
- Loại lãnh thổ và xác định tranh chấp
- Các quy phạm của pháp luật quốc tế được áp
dụng để giải quyết tranh chấp



Đại sự ký
- Trước thời kỳ thuộc địa
- Thời kỳ xâm chiếm thuộc địa của Pháp cho tới
cuối chiến tranh thế giới thứ hai
- Thời ký sau chiến tranh thế giới thứ hai

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

- Chương II _________________________________ 53
VIỆC THỤ ĐẮC DANH NGHĨA BAN ĐẦU
 Các quy phạm của luật pháp quốc tế về thụ đắc
lãnh thổ cho đến nửa cuối của thế kỷ XIX
- Tính vật chất của các sữ việc
- Yếu tố chủ tâm


Hiểu biết hay phát hiện
Tình hình hai quần đảo trước thế kỷ XVIII
- Các tài liệu do người Trung Quốc đưa ra
- Các tài liệu do người Việt Nam đưa ra



Việc khẳng định chủ quyền (thế kỷ XVIII-XIX)
- Các tài liệu Việt Nam thế kỷ XVIII và XIX
- Việc hình thành một quyền đối với các đảo và
phạm vi của nó
- Sự thể hiện có thể có của các quyền mang tính
cạnh tranh

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

- Chương III ________________________________ 83
SỰ TIẾN TRIỂN TIẾP THEO CỦA DANH
NGHĨA



3

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

- Chương IV ________________________________ 136
CÁC KẾT LUẬN VÀ CÁC CƠ SỞ GIẢI QUYẾT
TRANH CHẤP

Hiệp ước Pháp – Trung, ngày 26-6-1887
Luật áp dụng trong thời kỳ sau 1884
- Các quy tắc liên quan tới chủ quyền trên một
lãnh thổ cuối thế kỷ XIX và sau đó
- Khái niệm về thừa kế nhà nước hay chính phủ và
các hậu quả của nó
- Nguyên tắc cấm thụ đắc lãnh thổ bằng vũ lực
- Khái niệm thời điểm kết tinh tranh chấp



Thực chất các quyền đối với các quần đảo
- Trường hợp quần đảo Hoàng Sa
- Trường hợp quần đảo Trường Sa



Các triển vọng giải quyết

- Thư mục _____________________________________ 145
- Các phụ lục ___________________________________ 158



Số phận các quần đảo trong thời kỳ thuộc địa
- Từ thời kỳ của thực dân Pháp tại Đông Dương
cho tới chiến tranh thế giới thứ hai
- Cuối thời kỳ thuộc địa (sau Chiến tranh thế giới
thứ hai)



Thời kỳ sau giai đoạn thuộc địa
- Thời kỳ đất nước Việt Nam bị chia cắt (19561975)
- Sự trở lại của một nước Việt Nam thống nhất sau
chiến thắng năm 1975

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

LỜI NHÀ XUẤT BẢN
Quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa ở Biển
Đông là lãnh thổ thiêng liêng của Việt Nam. Nhà nước
Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử đã chiếm hữu và thực
thi chủ quyền đối với hai quần đảo này. Việc chiếm hữu
và thực thi chủ quyền này là thực sự, liên tục và hoà
bình; phù hợp với luật pháp và thực tiễn quốc tế; được
nhiều quốc gia, tổ chức và học giả nổi tiếng trên thế giới
thừa nhận, ủng hộ.
Một trong những học giả nổi tiếng, bà Monique
Chemillier Gendreau, giáo sư công pháp và khoa học
chính trị ở trường đại học Paris- VII – Denis Diderot,
nguyên Chủ tịch hội luật gia dân chủ Pháp, hiện là Chủ
tịch Hội Luật gia châu Âu, đã viết cuốn sách nhan đề:
“Chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa”.
Cuốn sách đã được nhà xuất bản L'Harmattan Paris
(Pháp) công bố vào tháng 3-1996. Cuốn sách là một công
trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc và độc lập của
một học giả nước ngoài. Trong đó, dưới góc độ luật gia
quốc tế, tác giả đã phân tích lập luận của các bên liên
quan đến cuộc tranh chấp hai quần đảo và đưa ra những
giải pháp cho vấn đề tranh chấp phức tạp này dựa vào cơ
chế giải quyềt tranh chấp luật quốc tế và đặc biệt là Công
ước của Liên hợp quốc về luật biển năm 1982.

4

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

Để giúp bạn đọc có thêm tài liệu tìm hiểu về hai quần
đảo Hoàng Sa và Trường Sa, được sự cộng tác nhiệt tình
của Ban Biên giới của Chính phủ, Nhà xuất bản Chính trị
quốc gia trân trọng giới thiệu bản dịch tiếng Việt cuốn:
Chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
Bản dịch đã cố gắng chuyển dịch một cách chính xác ý
kiến, lập luận của tác giả: những chỗ cần chú thích theo
sự giải thích của người dịch, người dịch cũng đã ghi chú
để bạn đọc không nhầm lẫn với chú thích của tác giả
cuốn sách.
Người dịch và Nhà xuất bản đã làm việc hết sức
nghiêm túc và cẩn thận nhưng chắc chắn sẽ không tránh
khỏi còn có những thiếu sót, rất mong bạn đọc góp ý kiến
để đi đến một bản dịch hoàn hảo hơn.
Tháng 11 năm 1997
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

LỜI NÓI ĐẦU
Không gian biển ở Đông Nam châu Á, do Trung Quốc
và đảo Hải Nam bao bọc ở phía Bắc, Việt Nam ở phía
Tây, Malaixia và Brunây ở phía Nam, Philippin ở phía
Đông và Đài Loan ở Đông Bắc, được các nhà địa lý gọi
theo truyền thống là biển Nam Trung Hoa, ngày nay
người Việt Nam gọi là Biển Đông, có một số quần đảo
cằn cỗi nằm rải rác.
Trong số đó, hai quần đảo Hoàng Sa (Paracels) ở phía
Bắc và Trường Sa (Spratleys) ở phía Nam hiện nay chế độ
pháp lý chưa được xác định rõ, vì nhiều nước đang tranh
chấp chủ quyền đối với chúng 1.
Nhưng ở đây liệu có chất liệu cho một cuốn sách
không? Phải chăng những đột biến địa chất làm lộ ra trên
mặt nước các hạt bụi thể rắn này, không chỉ làm khuấy
đảo sự bình yên của môi trường lỏng, dựng đứng lên
những hiểm họa cho các nhà hàng hải? Hẳn là khi thay
đổi tỷ lệ giữa đất và nước, chúng đóng một vai trò trong
việc hình thành các hiện tượng khí tượng đặc thù trong
vùng nhiệt đới này và là những vị trí ưu tiên quan trắc
việc hình thành các cơn bão.

1

. Xem bản đồ Phụ lục 1.

5

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

Trên thực tế, các thuỷ thủ quan tâm tới hai quần đảo
này để tìm cách tránh chúng; các nhà khí tượng suy
ngẫm về tác động của chúng trong các hiện tượng nhiễu
loạn lớn của trời và biển, người ta hiểu được điều đó.
Nhưng sự quan tâm của các luật gia tới các hòn đảo chỉ
có chuột, rùa biển và các cơn bão, nơi một phần trong
năm nóng cháy da cháy thịt, chỉ có thể hiểu được nếu ta
nêu được cái giá chiến lược và kinh tế phi thường của các
vùng đất này trong địa lý chính trị mới đây nhất.
Được các nhà hàng hải đường dài biết đến từ lâu đời
vì họ thường tìm cách tránh chúng, để không bị nguy
hiểm, được thăm viếng vài tháng trong năm bởi các thuỷ
thủ tài giỏi và các ngư dân của những lục địa kế cận tới
đây trú ngụ để đánh cá và thu lượm theo mùa, các nơi
không người ở này trước thế kỷ XX không khơi dậy bất
kỳ sự thèm muốn nào khác ngoài tham vọng của các
hoàng đế An Nam, những người đã tổ chức một cách
hợp lý việc đánh cá và thu lượm hoá vật từ các tàu đắm ở
đây.
Những gì thu lượm tại Hoàng Sa được miêu tả trong
các biên niên sử, có hệ thống và chính xác hơn so với
Trường Sa, và nó chưa bao giờ gây ra những cạnh tranh
có tính chinh phục. Như vậy, do không có tranh chấp,
vấn đề chủ quyền trên các đảo nhỏ này không phải là
một vấn đề cho tới đầu thế kỷ XX.

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

6

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

Những đảo lộn do chế độ thực dân Pháp ở Đông
Dương gây ra trong vùng, rồi cuộc chiến tranh thế giới
thứ hai kể cả ở châu Á, hai cuộc chiến tranh ở Việt Nam
và cuộc Cách mạng Trung Quốc không thể không gây
nên sự quan tâm tới các vùng đất nổi này.

dập tắt của Trung Quốc trong khu vực, nhưng cũng cho
thấy cả sự bền bỉ của Việt Nam trong việc nhắc lại một
danh nghĩa tiền thuộc địa, và quyết tâm của các bên tham
gia khác muốn có mặt vào thời điểm giải quyết vấn đề
này, nhưng trong lúc này thời điểm đó còn bị đẩy lui.

Thực dân Pháp đã lên tiếng muộn nhưng dứt khoát,
nhất là khi Nhật Bản sắp bước vào chiến tranh và dự tính
chiếm miền này làm điểm tựa. Mưu toan của Nhật Bản
làm phát sinh những yêu sách đầu tiên của Trung Quốc
vào thế kỷ XX cũng như hành động chiếm hữu của Pháp,
đã tắt ngấm cùng thất bại của họ trong chiến tranh,
nhưng đã để lại đằng sau nó những thèm muốn nhiều
bề.

Việc cai trị của các chúa An Nam trên các đảo đã bị
gián đoạn vào giữa thế kỷ XIX khi nước Pháp nhảy vào
cuộc. Pháp chỉ quan tâm đến các đảo nhỏ và tìm hiểu về
các quyền trước đây một cách muộn màng. Sự im lặng
của Pháp đã có lợi cho việc thể hiện yêu sách của Trung
Quốc. Hoàn cảnh sẽ cho phép họ chuyển sang hành
động.

Nước Việt Nam phi thực dân hoá, một thời gian dài bị
thương tổn và suy yếu, không có khả năng ngăn chặn các
cuộc chiếm hữu khác, mặc dù không bao giờ ngừng đòi
lại các quyền cũ của mình.
Việc chiếm hữu thô bạo nhất là của Trung Quốc.
Được tiến hành theo hai giai đoạn đối với Hoàng Sa,
ngày nay nó thể hiện như một việc đã rồi mặc dù lúc nào
cũng bị tranh cãi. Với Trường Sa, nó đã được phát động
năm 1988, nhưng trước đó đã có những nước khác tranh
chấp với Việt Nam về quần đảo rộng lớn này. Các sự
kiện cho thấy một cách hùng hồn tham vọng không thể

Năm 1956, nửa phía Đông quần đảo Hoàng Sa bị
người Trung Quốc chiếm đóng, có thể nói là lét lút nhân
lúc quân đội viễn chinh Pháp rút khỏi khu vực, Hải quân
Nam Việt Nam lúc này còn giữ phần phía Tây. Nhưng gã
khổng lồ Trung Quốc, trong lịch sử nhiều thế kỷ của
mình đã xen kẽ các thời kỳ bành trướng ra biển và co
cụm về lục địa. Rõ ràng là các tham vọng trên biển của
họ, nguôi đi trong suốt thế kỷ XIX và vào đầu thế kỷ XX,
ngày nay đã bước vào một thời kỳ tích cực mới. Năm
1970, vào lúc chiến tranh của Mỹ chống Việt Nam đến
giai đoạn tột đỉnh, Hải quân của Quân Giải phóng nhân
dân Trung Hoa đã tiến hành một số hoạt động trên nhóm
Amphitrite (An Vĩnh), bộ phận phía Đông quần đảo

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

Hoàng Sa, nhưng một cách ít kín đáo hơn so với các lần
trước. Các cơ sở hạ tầng quân sự đã được xây cất vào
năm 1971. Trên đảo Phú Lâm đã đào thêm một cảng mới.
Đó là bước mở đầu cho việc bành trướng sự kiểm soát
của Trung Quốc trong Biển Đông. Vào tháng 1 năm 1974,
một hạm đội gồm 8 tàu chiến Trung Quốc mở cuộc chiến
chống các tàu Nam Việt Nam và sau một cuộc hải chiến
ngắn và dữ dội, đã chiếm nhóm phía Tây quần đảo
Hoàng Sa. Toàn bộ quần đảo lúc này rơi vào tay Trung
Quốc. Việc kiểm soát lãnh thổ của Trung Quốc đã dịch
chuyển khoảng 250 km về phía Nam.
Kế hoạch đã rõ và các hoàn cảnh đã được khai thác
khôn khéo. Hà Nội lúc đó có một kẻ thù trực diện là Hoa
Kỳ và hai đồng minh mà họ phải giữ một thế cân bằng
không ổn định là Trung Quốc và Liên Xô. Nhưng, một
mặt Bắc Kinh đã bắt đầu từ năm 1972 một việc xích lại
gần Hoa Kỳ ngay trong khi nước này đang tăng cường
ném bom Việt Nam, mặt khác các quan hệ giữa
Matxcơva và Bắc Kinh không ngừng xấu đi. Do đó, sự
ủng hộ của Trung Quốc cho người “em nhỏ” là Việt Nam
đang oằn mình dưới bom đạn đã trải qua các cuộc khủng
hoảng và đầy ẩn ý. Ý tưởng chắc chắn khiến nhà cầm
quyền Trung Quốc băn khoăn nhiều là một chiến thắng
của Hà Nội dẫn họ đến việc thay thế quân đội Sài Gòn
trên các đảo này, trong khi đó sự có mặt của Hải quân Xô
Viết đang không ngừng phát triển ở Thái Bình Dương có

7

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

thể sẽ nhanh chóng đưa đến sự có mặt của Liên Xô ở
quần đảo Hoàng Sa, và gây cho Trung Quốc sự lo ngại bị
bao vây 1.
Đầu năm 1974, trong các lo ngại đó, chưa có gì xảy ra.
Đối thủ duy nhất trên các đảo đó là Chính phủ Nam Việt
Nam. Hoa Kỳ sẽ không bảo vệ họ trên điểm này. Chính
phủ Trung Quốc đã chiếm được một vị trí địa - chiến
lược quan yếu mà chẳng tốn kém bao nhiêu qua các sự
kiện vũ trang tháng 1 năm 1974. Bị đánh bại về quân sự
trên một mặt trận cục bộ, trong khi một thất bại mang
tính chất khác đang xuất hiện ở phía trước, Chính phủ
Nam Việt Nam phản đối cũng như Chính phủ Cách
mạng lâm thời. Còn Chính phủ Hà Nội thì bị đặt trong
một tình thế khó xử nhất mà người ta có thể tưởng tượng
được. Hà Nội không thể trực diện chống lại việc đã rồi
đó, một việc được thực hiện chống lại một chính phủ
khác của Việt Nam và liên quan đến phần phía Nam mà
Hà Nội không có thẩm quyền. Phải tìm cách không tán
thành. Điều đó tạo ra một lập truờng không rõ ràng mà
Trung Quốc bây giờ còn tìm cách tận dụng. Việc chiếm
đóng hoàn toàn quần đảo Hoàng Sa của Trung Quốc tiến
hành năm 1974 được tiếp tục trong những năm sau bằng

. Vế các sự kiện này, xem Mawyn S. Samuels: Tranh chấp biển Nam
Hải, New York và London, Methuen, 1982; John W. Garver: Trung
Quốc náo động Nam Hải: Tương tác giữa các quyền lợi quan liêu và quốc
gia, The China Quarterly, 12-1992, số 132, tr. 999
1

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

việc tăng cường đáng kể các cơ sở hạ tầng, việc quản lý
hành chính và việc đưa dân đến ở. Công việc này tăng
nhanh từ năm 1977-1978: xây dựng một sân bay ở Phú
Lâm và lập một đường bay với các chuyến bay hai tuần
một lần từ năm 1980, năm 1979 mở rộng cảng ở Phú Lâm
xây dựng từ 1971, năm 1982 cấp kinh phí xây dựng các
hải đăng, bố trí một cảng mới ở đảo Tri Tôn, cực Nam
của quần đảo Hoàng Sa.
Nhưng đối với Trung Quốc, nuốt trôi các đảo đó chỉ
là món khai vị. Bên cạnh các tham vọng địa chiến lược và
chính trị còn có các thèm muốn kinh tế. Xa hơn về phía
Nam, một quần đảo khác rộng hơn rất nhiều và còn ít
hiếu khách hơn, nằm rải rác trên mặt đại dương. Cũng
vào lúc này, luật quốc tế đã xác định rằng các quyền trên
mặt đất đem lại các quyền trên tài nguyên biển tiếp giáp
với các bờ biển. Đánh cá và dầu khí là hai chuyện được
thua có tính quyết định đối với một nước lớn phải nuôi,
đồng thời phát triển một số dân chiếm gần một phần tư
dân số toàn thế giới.
Trong lịch sử Trung Quốc không có một căn cứ nào
chứng minh một chính phủ của nước này cho đến giữa
thế kỷ XX đã từng tiến hành hành động quyền lực đối
với quần đảo Trường Sa, những mảnh đất nằm rải rác
trên 160.000 km2 trên bề mặt đại dương. Nhưng điều đó
có hề gì! Trung Quốc đã viện dẫn những quyền lịch sử
nhắm chuẩn bị cơ sở cho việc tiến hành kiểm soát tại chỗ.

8

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

Tuy nhiên, so với Hoàng Sa thì Trường Sa xa lục địa
Trung Quốc hơn nhiều nên không thể nuốt trôi dễ dàng.
Các đảo đó đã từng nằm trong khu vực quản lý trên biển
của các hoàng đế An Nam trước khi thực dân đến, và
thực dân Pháp đã không biết đến nhiều hơn và sớm hơn
so với Hoàng Sa. Nhưng việc Trung Quốc hoàn toàn
không có yêu sách gì đã khiến cho Chính phủ Pháp tự do
hành động hơn trong việc chiếm đóng chúng và khẳng
định trước thế giới chủ quyền của mình ngay khi điều đó
trở thành một cuộc tranh chấp trước sự đe dọa ngày càng
lớn của Nhật Bản. Sau chiến tranh thế giới thứ hai, mọi
dục vọng đồng loạt thức dậy. Trung Hoa dân quốc,
Philippin và gần đây hơn là Brunây và Malaixia bám lấy
nước này một đảo san hô, nước kia một mỏm đá hay một
bãi cát để khẳng định các quyền mà mỗi nước nới rộng ra
là có giá trị đối với toàn bộ quần đảo.
Ứng cử viên nghiêm chỉnh nhất giành danh nghĩa
trên các đảo này về cả căn cứ lịch sử cổ xưa của họ lẫn cơ
chế pháp lý về thừa kế các quyền đã được thực dân
khẳng định, đúng là Việt Nam. Nam Việt Nam đến năm
1975 rồi nước Việt Nam tái thống nhất sau đó đã xác
định sự có mặt rộng rãi nhất có thể có bằng cách chiếm
đóng một số đảonhỏ. Từ năm 1988, những cuộc tranh
chấp giữa các nước nhỏ và trung bình ở Đông Nam Á,
những nước không có những hạm đội quốc gia mạnh, đã
hoàn toàn bị rối loạn vì việc Trung quốc cụ thể hoá các

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

tham vọng của họ cho đến lúc đó mới chỉ bằng lời nói.
Giống như một con mèo lớn vươn mình trong cuộc tranh
chấp giữa những con chuột nhắt, vào thời điểm nói trên
Trung Quốc đã bắt đầu thực hiện phần thứ hai kế hoạch
của họ, phần khó nhất, là kiểm soát toàn bộ vùng biển
nằm ở sườn phía Nam của mình.
Chính phủ Bắc Kinh yêu sách một đường phân định
ranh giới đến sát các vùng đất đối diện, biến biển được
các nhà địa lý gọi là Nam Hải thành một vũng hồ quốc
gia mặc dù đó là một vùng qua đó luân chuyển 70%
thương mại hàng hải của Nhật Bản. Điều đó trái ngược
không những với Công ước của Liên hợp quốc về Luật
biển ngày 10-12-1982 quy định việc vạch các ranh giới
phân định trên cơ sở một giải pháp công bằng, mà cả đối
với các văn bản của Trung Quốc về chiều rộng lãnh hải 1.
Cũng không sao. Trung Quốc là nước ký Công ước năm
1982 nhưng cho đến nay vẫn hoãn việc phê chuẩn 2.

. Luật về lãnh hải và vùng tiếp giáp của Cộng hoà nhân dân Trung
Hoa, do Uỷ ban Thường vụ Đại hội đồng nhân dân thông qua ngày
25-2-1992, ấn định lãnh hải là 12 hải lý và nói rõ điều đó áp dụng cho
phần lục địa của Trung Quốc và cũng cho các đảo trong đó có các
đảo Hoàng Sa và Trường Sa.
1

2

. Trung Quốc đã phê chuẩn Công ước ngày 15-5-1996 (ND)

9

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

Họ đã cho lưu hành một bản đồ trong đó nêu rất rõ
yêu sách của Trung Quốc3.
Cụ thể, việc chuyển sang hành động đã xảy ra vào
tháng 3 năm 1988. Trong một cuộc đụng độ hải quân
ngắn và ác liệt giữa các tàu Trung Quốc và các tàu của
Việt Nam đang làm nhiệm vụ tiếp tế các đội quân đồn
trú đóng trên một số đảo, Việt Nam tổn thất hàng chục
người. Một lần nữa việc tiến bước của Trung Quốc đã
được tính toán cẩn thận. Chiến tranh lạnh kết thúc là một
việc đã rồi; cả Hoa Kỳ lẫn Liên Xô, kết hợp với việc giảm
chi phí quân sự của họ, đã bắt đầu giảm sự hiện diện ở
Thái Bình Dương.
Lo ngại về các cuộc xung đột tiềm ẩn, Chính phủ
Manila đã tìm cách để Hoa Kỳ đưa quần đảo Trường Sa
vào khu vực phòng thủ chung, nhưng vô hiệu vì Hoa Kỳ
hoàn toàn không còn bận tâm đến việc dính líu vào một
cuộc xung đột thuộc loại này bằng cách áp dụng một
hiệp ước phòng thủ 4.
Vì không có chiếc “ô” đa phương nào đến lấp chỗ
trống do việc chấm dứt sự cân bằng giữa hai siêu cường
3

. Xem các bản đồ số 2 và 2 bis.

. Michael Bennett: Cộng hoà nhân dân Trung Hoa và việc áp dụng luật
quốc tế trong cuộc tranh chấp về quần đảo Trường Sa, Stanford Journal of
International Là, 1991-1992, t. 28, tr. 425.
4

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

để lại, Trung Quốc càng cảm thấy dễ dàng làm chủ vùng
đất mà cuộc chiến tranh lạnh đã có một tiếng vang muộn
màng giữ các nước nhỏ của khu vực lúc đó còn đối đầu
nhau giữa các nước thuộc ASEAN và những nước thuộc
Đông Dương cộng sản trước kia.
Từ sau sự kiện đó, các yêu sách của Trung Quốc đã bị
kìm lại trong hành động (nhưng không về các ý đồ). Mặc
dù từ đó Trung Quốc trong mọi dịp, lặp đi lặp lại rằng
Trường Sa là “biên giới chiến lược” của tỉnh Hải Nam và
tổ chức đều đặn các cuộc thao diễn tại vùng này, các
nhân tố địa lý và tài chính đã trì hoãn việc thực hiện các
tham vọng của họ. Vì “biên giới chiến lược” đã vươn ra
cách đất Trung Quốc trên 1.000 km, mà bản thân đất đó
là đảo Hải Nam chứ không phải lục địa. Giao thông hàng
hải ở đó rất nguy hiểm và quân đội Trung Quốc vẫn còn
thiếu các phương tiện không quân và hải quân đảm bảo
kiểm soát khoảng cách đó. Việc gia tăng rất nhiều ngân
sách quân sự của Trung Quốc phục vụ hải quân từ năm
1989 cho thấy khá rõ ý đồ của họ trong tương lai là gì 1.
Đối với một nước hết sức năng động, nhưng bị ảnh
hưởng bởi những sự mất cân đối, đó là một nỗ lực đầu tư
mang lại lợi nhuận không chắc chắn và chậm. Đưa chiến
tranh đến vùng Trường Sa, bản thân nó là một cuộc
phiêu lưu và những lợi ích rút ra từ các tài nguyên liên

1

. Michael Bennett, như trên, tr. 428.

10

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

quan đến các thế hệ mai sau nhiều hơn là các thế hệ hiện
nay đang nắm quyền lãnh đạo.
Hiện tại, dù còn cần phải hạn chế, các tham vọng của
Trung Quốc không vì thế mà không bộc lộ một cách rõ
ràng. Với danh nghĩa xây dựng một trạm quan trắc đại
dương, ngay từ năm 1987, Trung Quốc đã tiến hành các
hoạt động thanh tra trong vùng. Đầu tiên là đá Chữ Thập
(Fiery Cross) bị chiếm đóng, sau đó là một số đảo hay đá
khác (đá Thám Hiểm, đá Châu Viên, đá Đông, đá Gạc
Ma, đá Xubi, đá Lendao, đá Gaven. Đá Gaven – tên
Trung Quốc là Nam Xun Jiao. Tác giả viết Nai Ioujiao –
đá Nam - ND).
Những công trình quan trọng đã được tiến hành ở đó
bắt đầu từ những vụ nổ để đào kênh trong vành đai san
hô và những công trình đắp đê để lập các hồ nước mặn.
Sự thể hiện các tham vọng đó của Trung Quốc trên
quần đảo ảnh hưởng đến lập trường của các nước khác.
Tầm quan trọng chính trị của việc Trung Quốc tiến lên
phía trước trong khi Hoa Kỳ và Nga giảm mạnh cam kết
đối với khu vực, được đo bằng việc các nước Đông Nam
Á nhanh chóng xích lại gần nhau. Việc xiết chặt các quan
hệ thông qua nền kinh tế thị trường được bổ sung bằng
một sự gắn bó tốt hơn trong khu vực với việc Việt Nam
gia nhập ASEAN. Hậu quả quân sự là tăng cường sự có
mặt của các nước trong quần đảo. Mỗi nước củng cố

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

trước hết cơ sở của việc chiếm đóng của mình bằng việc
đổ bê tông, theo nghĩa đen, các nền có thể có, và bố trí ở
đó những đội quân đồn trú quan trọng hơn.
Xen kẽ với các cuộc thao diễn quân sự của các bên là
việc tiến hành các hoạt động quan trắc khoa học, nghiên
cứu địa chất và thuỷ văn.
Năm 1992, Trung Quốc chiếm thêm một số đá phụ
sau khi đã lợi dụng những cơ hội ngoại giao để khẳng
định với các nước láng giềng rằng giải pháp tốt nhất là
khai thác chung kèm theo việc đông cứng vấn đề chủ
quyền. Về phần mình, Việt Nam mở rộng các vị trí, trong
khi từng nước, theo khả năng của mình, tìm cách khẳng
định các quyền và tăng cường khả năng quân sự của họ.
Theo tinh thần đó vào tháng 2 năm 1995, Philippin đã
phản đối việc Trung Quốc chiếm đóng một đảo nhỏ mà
Chính phủ Manila yêu sách 1. Có lẽ Trung Quốc đã tiến
hành xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng ở đó, điều
mà họ không phủ nhận.
Như vậy, các đảo nhỏ nói trên mà quảng đại quần
chúng không biết đến, chỉ sau vài năm đã trở thành một
vùng bùng nổ tiềm ẩn, nơi dần dần tích tụ mọi thành

. Xem báo Le Monde ngày 11-1-1995 và Tạp chí Kinh tế Viễn Đông
(FEER) ngày 23-2-1995.
1

11

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

phần cho một cuộc xung đột quan trọng. Đúng là chuyện
được thua là rất lớn, nhất là đối với Trường Sa.
Ba kiểu tham vọng hay tranh chấp được thể hiện về
mặt pháp lý trong vấn đề phân định ranh giới biển và
trong vấn đề danh nghĩa chủ quyền được coi là điều tiên
quyết. Sự thèm khát tài nguyên, các cuộc cạnh tranh
chiến lược và việc làm chủ đối với việc bảo vệ môi
trường nằm ở trung tâm các cuộc tranh chấp đó.
Việc kiểm soát đánh cá, hay nói đúng hơn việc đánh
cá không kiểm soát, là yếu tố chủ yếu đầu tiên. Điều đó
rất dễ hiểu nếu ta xem xét sức ép của dân số lên các vùng
duyển hải của cả Trung Quốc, lẫn Việt Nam và Philippin
(không kể Indonexia đứng ở phía sau).
Việc khai thác tài nguyên hải sản có tính quyết định
đầu tiên. Nước nào cũng đòi các quyền đặc quyền và chỉ
lo bảo vệ các loài nhằm hạn chế việc đánh bắt của các
nước láng giềng.
Nhưng tham vọng còn dữ dội hơn đối với tài nguyên
dầu khí. Theo các dữ kiện do Trung Quốc đưa ra, vùng
Trường Sa có tiềm năng 25 tỷ mét khối khí tự nhiên và
105 tỷ thùng dầu lửa, thêm vào đó là 370.000 tấn phôtpho
2
. Nằm hơi chếch về phía Bắc Trường Sa, khu vực các bãi
. John W. Garver: Trung Quốc náo động Nam Hải: tương tác giữa các
quyền lợi quan liêu và quốc gia, tr. 1015. Về các quyền lợi dầu khí

2

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

12

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

ngầm James Shoal sẽ là một mỏ có trữ lượng 91 tỷ thùng
dầu lửa.

của Hoa Kỳ trong khu vực, vì từ nay các lợi ích lớn của
tư nhân Mỹ được đặt dưới chiếc ô của Trung Quốc.

Chúng ta hiểu được niềm hy vọng mà một tài nguyên
như vậy tạo ra đối với các nhà lãnh đạo có trách nhiệm
về sự phát triển của các dân tộc trong khu vực.

Lập trường của Trung Quốc có tính nhất quán theo
một lôgich thiên triều khu vực. Bắc Kinh khẳng định là,
vì các lý do lịch sử, 80% biển Nam Trung Hoa thuộc chủ
quyền Trung Quốc. Và đặc nhượng của Trung Quốc cho
Crestone nhằm mục đích cụ thể hoá sự khẳng định đó.

Tiếp theo tiếng gót giày của Trung Quốc năm 1988, có
một đặc nhượng năm 1992, theo đó Chính phủ Bắc Kinh
thông qua Công ty dầu lửa ngoài khơi quốc gia Trung
Quốc trao cho Công ty dầu lửa Mỹ Crestone (Denver Colorado) một giấy phép thăm dò trên một diện tích
9.700 hải lý vuông tại vùng Vạn An Bắc nằm giữa quần
đảo Trường Sa và bờ biển Việt Nam.
Đó là đặc nhượng đầu tiên được trao ở vùng đó, các
cuộc đàm phán về vấn đề này đi kèm với một bài diễn
văn của Trung Quốc theo đó Trung Quốc sẽ huy động
mọi phương tiện quân sự cần thiết để bảo vệ các hoạt
động do công ty này tiến hành. Người ta đã hiểu, làm
như vậy để làm yên lòng những người lãnh đạo Crestone
thì ít mà để gửi một lời cảnh cáo về phía Việt Nam thì
nhiều. Các nhà lãnh đạo của nước này đúng là có lý do
để lo ngại rằng Trung Quốc, qua bước tiến táo tợn này, sẽ
giành được sự trung lập (thậm chí có thể là tích cực nữa?)
Trung Quốc, xem Lỗ Chí Kiên: Lập trường của Trung Quốc đối với các
lãnh thổ tranh chấp. Trường hợp các đảo biển Nam Trung Hoa, London
Rontledge, 1989, tr. 125 và tiếp.

Cách bờ biển Việt Nam hơn 250 km một chút, và cách
đảo Hải Nam về phía Nam trên 1.000 km, vùng đặc
nhượng mà người Trung Quốc gọi là Vạn An Bắc – 21, và
người Việt Nam gọi là khu vực các bãi Phúc Tần, Phúc
Nguyên, Tư Chính, Huyền Trân, nằm trên thềm lục địa
mà Việt Nam yêu sách. Nhưng Việt Nam, không để cho
sự khiêu khích của Trung Quốc tiến hành mà không có
phản ứng, trong cùng thời gian đó đã khôi phục lại một
thoả thuận ký với Mobil năm 1975 và thành lập một Tổ
hợp (Consortium) thăm dò bao gồm nhiều công ty của
Nhật Bản, Một vùng có tên là Thanh Long nằm ở phía
Tây vùng đặc nhượng của Crestone được thăm dò với
danh nghĩa đó 1.
Gần đây, chính phủ Manila cũng gây ra những sự lo
ngại mới và các lời phản đối khi Bộ Năng lượng của họ
. Xem. F.E.E.R, ngày 30-6-1994: Courrier international ngày 25 đến
31-8-1994. số 199, Le Monde ngày 22-4-1994.

1

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

13

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

của Đài Loan và lấy đó làm lý do để mở rộng toàn bộ yêu
sách của mình.

trao cho Vaalco Energy (Hoa Kỳ) một giấy phép thăm dò
dầu lửa xung quanh các đảo Thị Tứ, Bình Nguyên, Vĩnh
Viễn, bộ phận phía Đông của Trường Sa. Một số người
coi đó như một bước đi sai lầm 1 của nền ngoại giao
Philippin vì nó trái với lập trường theo đó Manila ủng hộ
việc thăm dò và khai thác chung tài nguyên dầu khí của
khu vực, sự kiện này làm sáng tỏ tính bùng nổ của tình
hình.

Nhưng người ta tự hỏi, trước bao nhiêu rối loạn đó lại
chẳng có một chút ánh sáng nào từ pháp luật đến hay
sao?

Năm 1994, chỉ có vài tạp chí thạo tin mới ghi nhận
được một sự kiện có nhiều ý nghĩa đã xảy ra trong vùng
các đặc nhượng dầu khí ở Tây Trường Sa. Tháng 4 năm
đó, hải quân Việt Nam hình như đã ra lệnh cho một tầu
Trung Quốc (làm nhiệm vụ nghiên cứu) ra khỏi vùng
biển Việt Nam và hình như đơn vị Trung Quốc này (có lẽ
vì có các nhà nghiên cứu nước ngoài có mặt trên tàu) đã
chấp hành2.

Vì hiện nay, nhất là đối với Trường Sa, các căng thẳng
có liên quan trực tiếp tới tài nguyên nghề cá hay dầu mỏ
nên một giải pháp nhất thiết phải đi qua việc phân định
ranh giới biển trên toàn bộ vùng này được tất cả các bên
chấp nhận.

Cũng như vậy, vẫn còn nằm trong bí mật một số sự
kiện xảy ra năm 1991 giữa Philippin và Đài Loan về tranh
chấp đánh cá trong quần đảo, vì Đài Loan giữ một đảo
nhỏ, đảo quan trọng nhất. Nhưng Cộng hoà nhân dân
Trung Hoa trong trường hợp này, quên nỗi oán thù đối
với nước Cộng hoà Trung Hoa “kia”, đã ủng hộ yêu sách

1

. Trong F.E.E.R ngày 30-6-1994.

2

. Trong F.E.E. R ngày 13-10-1994.

Thực ra, tình hình càng dễ bùng nổ khi các mặt pháp
lý có tính chất làm dịu tranh chấp vẫn còn đó từ lâu mà
không có giải pháp nào.

Tuy nhiên, các tiêu chuẩn pháp lý liên quan đến các
việc phân định ranh giới biển vẫn còn thiếu chính xác rất
nhiều, cũng như còn thiếu hẳn cơ quan có quyền bắt
buộc áp dụng các tiêu chuẩn đó. Mỗi nước, sau khi vạch
các đường cơ sở thẳng để sửa lại hình dáng quá phức tạp
của bờ biển nước mình, có các quyền có tính chất riêng
biệt đối với lãnh hải và vùng tiếp giáp của mình với
chiều rộng mỗi vùng là 12 hải lý, và đối với một vùng
đặc quyền về kinh tế và một thềm lục địa mở ra khơi tới
200 hải lý hay đôi khi xa hơn nếu địa mạo các đáy biển
cho thấy rằng nền đáy biển vượt quá chiều rộng đó.

QUỸ NGHIÊN CỨU BIỂN ĐÔNG

Tuỳ theo các nước ở vị trí đối diện nhau hay bên cạnh
nhau trên cùng lục địa, các nước đó phải cùng nhau tiến
hành một sự phân định ranh giới đối diện hay bên cạnh.

Một khó khăn đầu tiên là ở tính không xác định
tương đối còn khá lớn về tiêu chuẩn luật thực định để
phân chia các khoảng không gian giữa các nước có bờ
biển tiếp giáp nhau hoặc đối diện nhau. Sau thời kỳ đầu,
thời kỳ các Công ước Geneve 1958, người ta cho là có thể
xem phương pháp cách đều là một quy tắc chung
(phương pháp cách đều là vạch đường trung tuyến mà
tất cả các điểm cách đều các điểm gần nhất của các
đường cơ sở từ đó đo chiều rộng lãnh hải của từng nước
trong hai nước), cho dù thừa nhận rằng ở nơi này hay nơi
khác các hoàn cảnh đặc biệt có thể sửa đổi đường đó. Hội
nghị lần thứ ba của Liên hợp quốc về Luật biển (19741982) đã là dịp để làm nổi bật đặc điểm cực kỳ khác nhau
của các vị trí địa lý và sự cần thiết từ bỏ nguyên tắc hình
học với những kết quả nhiều khi không công bằng.
Do đó, Công ước hiện nay là luật thực định, chẳng
phải chỉ giữ lại đường trung tuyến cho lãnh hải có chiều
rộng giới hạn đến 12 hải lý (điều 15) hay sao. Đối với các
vùng biển khác cần phân chia, nó chỉ nói rằng các nước
phải đi đến một giải pháp công bằng bằng con đuờng
thoả thuận (điều 74 và 83). Khuôn khổ đó vì quá mơ hồ

14

WWW.SEASFOUNDATION.ORG

nên có vẻ trống rỗng, dần dần trở nên chính xác hơn qua
các giải pháp bằng án lệ hay trọng tài hay qua thực tiễn
điều ước của các nước. Hàng loạt các tiêu chuẩn được
phối hợp, cân nhắc để đi đến việc vạch một đường nếu
được các nước trong cuộc thừa nhận sẽ là ranh giới
quyền lực của họ và sẽ chỉ ra các tài nguyên mà họ có thể
sử dụng và những tài nguyên mà họ không có quyền tài
phán1.
Dù sao, vẫn tồn tại nhiều điều không chắc chắn. Khó
khăn lớn nhất bao giờ cũng do sự có mặt của các đảo.
Một khi quy chế các đảo được biết rõ theo quan điểm chủ
quyền, thì chỉ còn khó khăn đối với việc phân định ranh
giới. Lúc đó, tuỳ theo khoảng cách giữa đảo hay các đảo
đó đối với lãnh thổ của nước mà nó phụ thuộc, phải xem
xét trước hết xem đó có phải là những đảo làm thay đổi
việc vạch các đường cơ sở thẳng bằng cách sáp nhập vào
lãnh thổ đó hay không. Nếu khoảng cách của chúng đến
lục địa không cho phép làm việc đó, chúng sẽ được
hư...