PHÁP LUẬT
CHO MỌI
GIA ĐÌNH

Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n
Chñ tÞch Héi ®ång
TS. NguyÔn ThÕ Kû

Phã Chñ tÞch Héi ®ång
TS. NguyÔn Duy Hïng

Thμnh viªn
TS. NguyÔn An Tiªm
TS. KhuÊt Duy Kim H¶i
NguyÔn Vò Thanh H¶o

2

PGS.TS.Trần Minh Hưởng

PHÁP LUẬT
CHO MỌI
GIA ĐÌNH

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT
HÀ NỘI - 2012

chó dÉn cña Nhμ xuÊt b¶n

Nhμ n−íc ta lμ Nhμ n−íc ph¸p quyÒn x· héi chñ
nghÜa cña nh©n d©n, do nh©n d©n, v× nh©n d©n. Mét
trong nh÷ng yªu cÇu quan träng cña Nhμ n−íc ph¸p
quyÒn nãi chung, còng nh− Nhμ n−íc ph¸p quyÒn x· héi
chñ nghÜa nãi riªng lμ qu¶n lý ®Êt n−íc vμ x· héi b»ng
ph¸p luËt. Ph¸p luËt lμ nÒn t¶ng cña Nhμ n−íc ph¸p
quyÒn, lμ c«ng cô qu¶n lý nhμ n−íc. Ph¸p luËt thÓ chÕ
hãa chñ tr−¬ng, ®−êng lèi cña §¶ng ®Ó b¶o ®¶m quyÒn
tù do, d©n chñ cña nh©n d©n, b¶o ®¶m c«ng b»ng, tiÕn
bé x· héi, b¶o vÖ chÕ ®é, b¶o vÖ chÝnh quyÒn nh©n d©n.
Thùc hiÖn §Ò ¸n trang bÞ s¸ch dμnh cho c¬ së x·,
ph−êng, thÞ trÊn n¨m 2012, Nhμ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ
quèc gia - Sù thËt phèi hîp víi Nhμ xuÊt b¶n V¨n hãa
d©n téc xuÊt b¶n cuèn s¸ch Ph¸p luËt cho mäi gia ®×nh,
do PGS. TS. TrÇn Minh H−ëng biªn so¹n. Néi dung
cuèn s¸ch gåm 86 c©u hái - tr¶ lêi vÒ c¸c quan hÖ ph¸p
luËt ph¸t sinh trong cuéc sèng h»ng ngμy cña mçi c¸
nh©n, mçi gia ®×nh víi céng ®ång.
Xin giíi thiÖu cuèn s¸ch cïng b¹n ®äc.
Th¸ng 10 n¨m 2012
Nhμ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt

5

6

LêI GIíI THIÖU

“Nhμ n−íc qu¶n lý x· héi b»ng ph¸p luËt,
kh«ng ngõng t¨ng c−êng ph¸p chÕ x· héi chñ
nghÜa...” (§iÒu 12 HiÕn ph¸p 1992 söa ®æi, bæ
sung n¨m 2001).
Ph¸p luËt gi÷ vai trß quan träng trong ®êi sèng
x· héi, ph¸p luËt lμ ph−¬ng tiÖn ®Ó Nhμ n−íc
qu¶n lý x· héi, thÓ chÕ ho¸ ®−êng lèi, chñ tr−¬ng
cña §¶ng. Mäi ng−êi sèng vμ lμm viÖc theo HiÕn
ph¸p vμ ph¸p luËt, ph¸t huy quyÒn lμm chñ cña
nh©n d©n lao ®éng; b¶o vÖ quyÒn vμ lîi Ých hîp
ph¸p cña c¸c c¬ quan nhμ n−íc, tæ chøc x· héi vμ
c«ng d©n; ph¸p luËt t¹o ra hμnh lang ph¸p lý,
chuÈn mùc hμnh vi cho c¸c ph¸p nh©n vμ c«ng
d©n d−íi chÕ ®é x· héi chñ nghÜa, tiÕn tíi x©y
dùng mét x· héi d©n chñ, c«ng b»ng, v¨n minh,
mäi ng−êi sèng vμ lμm viÖc theo ph¸p luËt.
XuÊt ph¸t tõ vai trß cña ph¸p luËt trong ®êi
sèng x· héi, viÖc phæ biÕn, tuyªn truyÒn ph¸p luËt
cã ý nghÜa quan träng, gãp phÇn n©ng cao hiÖu
qu¶ ph¸p luËt, ®−a ph¸p luËt ®i vμo ®êi sèng x·
héi; n©ng cao ý thøc ph¸p luËt cña mçi c«ng d©n,
7

t¨ng c−êng ph¸p chÕ x· héi chñ nghÜa. Gia ®×nh lμ
tÕ bμo cña x· héi, muèn cã mét trËt tù ph¸p luËt
trªn toμn x· héi th× tr−íc hÕt ph¶i chó träng viÖc
tuyªn truyÒn, gi¸o dôc n©ng cao ý thøc ph¸p luËt
trong mçi gia ®×nh. Nhμ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc
gia - Sù thËt phèi hîp víi Nhμ xuÊt b¶n V¨n hãa
d©n téc xuÊt b¶n cuèn s¸ch Ph¸p luËt cho mäi gia
®×nh do PGS.TS. TrÇn Minh H−ëng biªn so¹n.
Néi dung cuèn s¸ch lμ nh÷ng quy ®Þnh cña ph¸p
luËt vÒ gi¶i quyÕt nh÷ng quan hÖ ph¸p luËt ph¸t
sinh trong ®êi sèng sinh ho¹t h»ng ngμy cña mçi
gia ®×nh vμ gi÷a gia ®×nh víi céng ®ång. Môc ®Ých
®Ó gióp cho mäi gia ®×nh t×m hiÓu nh÷ng vÊn ®Ò
c¬ b¶n cña ph¸p luËt vÒ hé tÞch, vÒ LuËt h«n nh©n
vμ gia ®×nh hiÖn hμnh, LuËt ®Êt ®ai hiÖn hμnh,
LuËt khiÕu n¹i hiÖn hμnh, LuËt tè c¸o hiÖn hμnh,
Bé luËt h×nh sù hiÖn hμnh... Víi néi dung ®−îc
tr×nh bμy, hy väng cuèn s¸ch sÏ trë thμnh cuèn sæ
tay thiÕt thùc cho mçi gia ®×nh.
Xin tr©n träng giíi thiÖu cïng b¹n ®äc.
LuËt s− Khæng V¨n Hμ

8

I. Hé TÞCH

C©u hái 1. §¨ng ký hé tÞch lμ g×?
Tr¶ lêi:
Theo kho¶n 1 vμ kho¶n 2 §iÒu 1 NghÞ ®Þnh sè
158/2005/N§-CP ngμy 27-12-2005 cña ChÝnh phñ
vÒ ®¨ng ký hé tÞch ®−îc söa ®æi, bæ sung bëi NghÞ
®Þnh sè 19/2011/N§-CP ngμy 21-3-2011, NghÞ
®Þnh sè 06/2012/N§-CP ngμy 02-02-2012 (sau ®©y
gäi t¾t lμ NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP ®−îc söa
®æi, bæ sung) quy ®Þnh:
Hé tÞch lμ nh÷ng sù kiÖn c¬ b¶n x¸c ®Þnh t×nh
tr¹ng nh©n th©n cña mét ng−êi tõ khi sinh ra ®Õn
khi chÕt.
§¨ng ký hé tÞch lμ viÖc c¬ quan nhμ n−íc cã
thÈm quyÒn x¸c nhËn c¸c sù kiÖn: sinh; kÕt h«n;
tö; nu«i con nu«i; gi¸m hé; nhËn cha, mÑ, con;
thay ®æi, c¶i chÝnh, bæ sung, ®iÒu chØnh hé tÞch;
x¸c ®Þnh l¹i giíi tÝnh; x¸c ®Þnh l¹i d©n téc.
C©u hái 2. Ai cã nghÜa vô khai sinh cho trÎ?
Tr¶ lêi:
Mäi trÎ em sinh ra ®Òu cã quyÒn ®−îc khai
9

sinh, kh«ng ph©n biÖt sinh ra trong gi¸ thó hay
ngoμi gi¸ thó. Trõ tr−êng hîp trÎ ch−a sinh ra ®·
chÕt (chÕt l−u) hoÆc sinh ra mμ sèng ch−a ®−îc 24
giê ®· chÕt, th× kh«ng ph¶i ®¨ng ký khai sinh.
Cha, mÑ hoÆc ng−êi th©n thÝch, ng−êi cã tr¸ch
nhiÖm vμ nghÜa vô khai sinh cho trÎ s¬ sinh theo
quy ®Þnh cña ph¸p luËt. NÕu trÎ s¬ sinh cã cha,
mÑ th× cha, mÑ cã tr¸ch nhiÖm khai sinh cho trÎ;
nÕu kh«ng cßn cha, mÑ th× ng−êi th©n thÝch cña
trÎ s¬ sinh cã tr¸ch nhiÖm khai sinh cho trÎ;
tr−êng hîp trÎ s¬ sinh bÞ bá r¬i th× c¸ nh©n, tæ
chøc nhËn nu«i d−ìng trÎ cã tr¸ch nhiÖm khai
sinh cho trÎ.
C©u hái 3. Thñ tôc ®¨ng ký khai sinh ®−îc
ph¸p luËt quy ®Þnh nh− thÕ nμo?
Tr¶ lêi:
Theo §iÒu 15 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP
®−îc söa ®æi, bæ sung quy ®Þnh thñ tôc ®¨ng ký
khai sinh nh− sau:
- Ng−êi ®i ®¨ng ký khai sinh ph¶i nép tê
khai, giÊy chøng sinh (theo mÉu quy ®Þnh) vμ
xuÊt tr×nh giÊy chøng nhËn kÕt h«n cña cha,
mÑ trÎ em (nÕu cha, mÑ cña trÎ em cã ®¨ng ký
kÕt h«n).
GiÊy chøng sinh do c¬ së y tÕ, n¬i trÎ em sinh
ra cÊp; nÕu trÎ em sinh ra ngoμi c¬ së y tÕ, th×
giÊy chøng sinh ®−îc thay b»ng v¨n b¶n x¸c
10

nhËn cña ng−êi lμm chøng. Trong tr−êng hîp
kh«ng cã ng−êi lμm chøng, th× ng−êi ®i khai sinh
ph¶i lμm giÊy cam ®oan vÒ viÖc sinh lμ cã thùc.
Trong tr−êng hîp c«ng chøc T− ph¸p hé tÞch biÕt
râ vÒ quan hÖ h«n nh©n cña cha, mÑ trÎ em, th×
kh«ng b¾t buéc ph¶i xuÊt tr×nh giÊy chøng nhËn
kÕt h«n.
- Sau khi kiÓm tra c¸c giÊy tê hîp lÖ, c«ng
chøc T− ph¸p hé tÞch ghi vμo sæ ®¨ng ký khai
sinh vμ b¶n chÝnh giÊy khai sinh, Chñ tÞch ñy
ban nh©n d©n cÊp x· ký vμ cÊp cho ng−êi ®i
khai sinh mét b¶n chÝnh giÊy khai sinh. B¶n
sao giÊy khai sinh ®−îc cÊp theo yªu cÇu cña
ng−êi ®i khai sinh.
- Trong tr−êng hîp khai sinh cho con ngoμi gi¸
thó, nÕu kh«ng x¸c ®Þnh ®−îc ng−êi cha, th× phÇn
ghi vÒ ng−êi cha trong sæ ®¨ng ký khai sinh vμ
giÊy khai sinh ®Ó trèng. NÕu vμo thêi ®iÓm ®¨ng
ký khai sinh cã ng−êi nhËn con, th× ñy ban nh©n
d©n cÊp x· kÕt hîp gi¶i quyÕt viÖc nhËn con vμ
®¨ng ký khai sinh.
Ng−êi lμm chøng ph¶i cã n¨ng lùc hμnh vi d©n
sù ®Çy ®ñ vμ biÕt râ sù viÖc lμm chøng; ng−êi lμm
chøng ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm tr−íc ph¸p luËt vÒ
tÝnh x¸c thùc cña sù viÖc mμ m×nh lμm chøng
theo

quy

®Þnh

t¹i

§iÒu

7

NghÞ

®Þnh

sè

158/2005/N§-CP ngμy 27-12-2005.
11

C©u hái 4. C¬ quan nμo cã thÈm quyÒn
®¨ng ký khai sinh cho trÎ em?
Tr¶ lêi:
Theo kho¶n 1 Môc II Th«ng t− sè 01/2008/TT-BTP
ngμy 02-6-2008 h−íng dÉn thùc hiÖn mét sè quy
®Þnh cña NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP ngμy 2712-2005 quy ®Þnh vÒ thÈm quyÒn ®¨ng ký khai
sinh ®−îc söa ®æi, bæ sung bëi Th«ng t− sè
12/2011/TT-BTP ngμy 27-6-2011 (sau ®©y gäi t¾t
lμ Th«ng t− sè 01/2008/TT-BTP ®−îc söa ®æi, bæ
sung) nh− sau:
Theo quy ®Þnh t¹i kho¶n 1 §iÒu 8 vμ kho¶n 1
§iÒu 13 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP ®−îc söa ®æi,
bæ sung, th× viÖc ®¨ng ký khai sinh cho trÎ em ph¶i
®−îc thùc hiÖn t¹i Uû ban nh©n d©n x·, ph−êng, thÞ
trÊn (sau ®©y gäi lμ Uû ban nh©n d©n cÊp x·), n¬i
ng−êi mÑ ®¨ng ký th−êng tró; nÕu kh«ng x¸c ®Þnh
®−îc n¬i c− tró cña ng−êi mÑ th× n¬i c− tró cña
ng−êi cha thùc hiÖn viÖc ®¨ng ký khai sinh.
Tr−êng hîp kh«ng x¸c ®Þnh ®−îc n¬i c− tró cña
ng−êi mÑ vμ ng−êi cha, th× ñy ban nh©n d©n cÊp
x·, n¬i trÎ em ®ang sinh sèng trªn thùc tÕ thùc
hiÖn viÖc ®¨ng ký khai sinh.
Tr−êng hîp ng−êi mÑ cã n¬i ®¨ng ký th−êng
tró, nh−ng thùc tÕ ®ang sinh sèng, lμm viÖc æn
®Þnh t¹i n¬i ®¨ng ký t¹m tró, th× Uû ban nh©n
d©n cÊp x·, n¬i ng−êi mÑ ®¨ng ký t¹m tró còng cã
12

thÈm quyÒn thùc hiÖn viÖc ®¨ng ký khai sinh cho
trÎ em. (VÝ dô: chÞ T ®¨ng ký th−êng tró t¹i x·
§×nh B¶ng, huyÖn Tõ S¬n, tØnh B¾c Ninh, nh−ng
lμm viÖc æn ®Þnh vμ sinh con t¹i n¬i ®¨ng ký t¹m
tró lμ ph−êng T©n T¹o, quËn B×nh T©n, Thμnh
phè Hå ChÝ Minh, th× Uû ban nh©n d©n ph−êng
T©n T¹o còng cã thÈm quyÒn thùc hiÖn viÖc ®¨ng
ký khai sinh cho con cña chÞ T). Trong tr−êng hîp
nμy, Uû ban nh©n d©n cÊp x·, n¬i ®· ®¨ng ký
khai sinh cã tr¸ch nhiÖm th«ng b¸o cho Uû ban
nh©n d©n cÊp x·, n¬i ng−êi mÑ ®¨ng ký th−êng
tró ®Ó biÕt. Cét ghi chó cña sæ ®¨ng ký khai sinh
ph¶i ghi râ “§¨ng ký khai sinh theo n¬i t¹m tró
cña ng−êi mÑ”.
C©u hái 5. Ph¸p luËt quy ®Þnh thêi h¹n
®¨ng ký khai sinh cho trÎ em míi sinh nh−
thÕ nμo? ViÖc ®¨ng ký khai sinh qu¸ h¹n cã
bÞ xö lý g× kh«ng?
Tr¶ lêi:
Theo §iÒu 14 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP
®−îc söa ®æi, bæ sung vμ kho¶n 1 §iÒu 10 NghÞ
®Þnh sè 60/2009/N§-CP ngμy 23-7-2009 cña
ChÝnh phñ th× trong thêi h¹n 60 ngμy kÓ tõ ngμy
sinh con, cha, mÑ cã tr¸ch nhiÖm ®i khai sinh cho
con. NÕu ®Ó qu¸ h¹n míi lμm giÊy khai sinh th× bÞ
ph¹t c¶nh c¸o hoÆc ph¹t tiÒn tõ 50.000 ®ång ®Õn
100.000 ®ång.
13

C©u hái 6. Thñ tôc ®¨ng ký khai sinh qu¸
h¹n ra sao?
Tr¶ lêi:
Ng−êi ®i khai sinh ph¶i nép ®¬n ®¨ng ký
khai sinh qu¸ h¹n t¹i Uû ban nh©n d©n cÊp x·,
n¬i ng−êi mÑ cã hé khÈu th−êng tró hoÆc ®¨ng
ký t¹m tró ®Ó n¬i ®©y lμm khai sinh qu¸ h¹n
cho trÎ.
Trong tr−êng hîp ng−êi ®· thμnh niªn ®¨ng ký
khai sinh qu¸ h¹n cho m×nh, th× cã thÓ ®¨ng ký
t¹i ñy ban nh©n d©n cÊp x·, n¬i c− tró cña ng−êi
mÑ (hoÆc ng−êi cha - nÕu kh«ng x¸c ®Þnh ®−îc n¬i
c− tró cña ng−êi mÑ) cã thÈm quyÒn ®¨ng ký khai
sinh hoÆc t¹i ñy ban nh©n d©n cÊp x·, n¬i ng−êi
®ã c− tró.
Thñ tôc ®¨ng ký khai sinh qu¸ h¹n ®−îc quy
®Þnh theo §iÒu 45 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP
®−îc söa ®æi, bæ sung nh− sau:
Ng−êi ®¨ng ký khai sinh qu¸ h¹n nép c¸c
giÊy tê:
- Tê khai giÊy chøng sinh (theo mÉu quy ®Þnh).
GiÊy chøng sinh do c¬ së y tÕ, n¬i trÎ ®−îc sinh ra
cÊp; nÕu trÎ ®−îc sinh ra ngoμi c¬ së y tÕ, th× giÊy
chøng sinh ®−îc thay b»ng v¨n b¶n x¸c nhËn cña
ng−êi lμm chøng. Trong tr−êng hîp kh«ng cã
ng−êi lμm chøng, th× ng−êi ®i khai sinh ph¶i lμm
giÊy cam ®oan vÒ viÖc sinh lμ cã thùc.
14

- GiÊy chøng nhËn kÕt h«n cña cha, mÑ trÎ
(nÕu cã). Trong tr−êng hîp c«ng chøc T− ph¸p hé
tÞch biÕt râ vÒ quan hÖ h«n nh©n cña cha mÑ trÎ,
th× kh«ng b¾t buéc ph¶i xuÊt tr×nh giÊy chøng
nhËn kÕt h«n.
Sau khi nhËn ®ñ giÊy tê hîp lÖ, c«ng chøc T−
ph¸p hé tÞch ghi vμo sæ ®¨ng ký theo tõng lo¹i
viÖc vμ b¶n chÝnh giÊy khai sinh. Chñ tÞch ñy ban
nh©n d©n cÊp x· ký vμ cÊp cho ng−êi ®i ®¨ng ký
mét b¶n chÝnh giÊy khai sinh. Tr−êng hîp cÇn
ph¶i x¸c minh, th× thêi h¹n x¸c minh kh«ng qu¸
n¨m ngμy.
Khi ®¨ng ký khai sinh qu¸ h¹n cho ng−êi ®· cã
hå s¬, giÊy tê c¸ nh©n nh−: Sæ hé khÈu, giÊy
chøng minh nh©n d©n, häc b¹, b»ng tèt nghiÖp, lý
lÞch c¸n bé, lý lÞch ®¶ng viªn, mμ trong c¸c hå s¬,
giÊy tê ®ã ®· cã sù thèng nhÊt vÒ hä, tªn, ch÷
®Öm; ngμy, th¸ng, n¨m sinh; d©n téc; quèc tÞch;
quª qu¸n, th× ®¨ng ký ®óng theo néi dung ®ã.
Tr−êng hîp hä, tªn, ch÷ ®Öm; ngμy, th¸ng, n¨m
sinh; d©n téc; quèc tÞch; quª qu¸n trong c¸c hå s¬,
giÊy tê nãi trªn cña ng−êi ®ã kh«ng thèng nhÊt
th× ®¨ng ký theo hå s¬, giÊy tê ®−îc lËp ®Çu tiªn.
Trong tr−êng hîp ®Þa danh ®· cã thay ®æi, th×
phÇn khai vÒ quª qu¸n ®−îc ghi theo ®Þa danh
hiÖn t¹i.
PhÇn khai vÒ cha mÑ trong giÊy khai sinh vμ sæ
®¨ng ký khai sinh ®−îc ghi theo thêi ®iÓm ®¨ng
15

ký khai sinh qu¸ h¹n. Riªng phÇn ghi vÒ quèc tÞch
cña cha, mÑ trong tr−êng hîp cha, mÑ ®· ®−îc
th«i quèc tÞch ViÖt Nam, ®· nhËp quèc tÞch n−íc
ngoμi, th× quèc tÞch cña cha, mÑ vÉn ph¶i ghi quèc
tÞch ViÖt Nam; quèc tÞch hiÖn t¹i cña cha, mÑ ®−îc
ghi chó vμo sæ ®¨ng ký khai sinh vμ mÆt sau cña
b¶n chÝnh giÊy khai sinh.
C©u hái 7. Ph¸p luËt quy ®Þnh viÖc ®¨ng ký
khai sinh cho trÎ em bÞ bá r¬i nh− thÕ nμo?
Tr¶ lêi:
Theo §iÒu 16 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP
®−îc söa ®æi, bæ sung th× ng−êi ph¸t hiÖn trÎ s¬
sinh bÞ bá r¬i cã tr¸ch nhiÖm b¶o vÖ trÎ. Sau ®ã
b¸o ngay cho ñy ban nh©n d©n cÊp x· hoÆc c«ng
an x· ®Ó lËp biªn b¶n vμ t×m ng−êi hoÆc tæ chøc
t¹m thêi nu«i d−ìng trÎ em ®ã.
Biªn b¶n ph¶i ghi râ ngμy, th¸ng, n¨m; ®Þa
®iÓm ph¸t hiÖn trÎ bÞ bá r¬i; giíi tÝnh (nam hay
n÷); ®Æc ®iÓm nhËn d¹ng (®Æc ®iÓm riªng cña trÎ
mμ ng−êi kh¸c dÔ nhËn ra); tμi s¶n vμ c¸c ®å vËt
kh¸c cña trÎ (nÕu cã); hä, tªn, ®Þa chØ cña ng−êi
ph¸t hiÖn.
ñy ban nh©n d©n cÊp x·, n¬i lËp biªn b¶n cã
tr¸ch nhiÖm th«ng b¸o trªn §μi ph¸t thanh hoÆc
§μi truyÒn h×nh ®Þa ph−¬ng ®Ó t×m cha, mÑ ®Î cña
trÎ. §μi ph¸t thanh hoÆc §μi truyÒn h×nh cã tr¸ch
nhiÖm th«ng b¸o miÔn phÝ (kh«ng mÊt tiÒn) ba
16

lÇn trong ba ngμy liªn tiÕp c¸c th«ng tin vÒ trÎ s¬
sinh bÞ bá r¬i. HÕt thêi h¹n 30 ngμy, kÓ tõ ngμy
th«ng b¸o cuèi cïng, nÕu kh«ng t×m thÊy cha, mÑ
®Î, th× ng−êi hoÆc tæ chøc ®ang t¹m thêi nu«i
d−ìng trÎ cã tr¸ch nhiÖm ®i ®¨ng ký khai sinh.
Khi ®¨ng ký khai sinh cho trÎ s¬ sinh bÞ bá r¬i
cÇn chó ý:
- Hä, tªn cña trÎ ®−îc ghi theo ®Ò nghÞ cña
ng−êi ®i khai sinh.
- Ngμy sinh vμ n¬i sinh nÕu kh«ng x¸c ®Þnh
®−îc th× ngμy ph¸t hiÖn trÎ bÞ bá r¬i lμ ngμy sinh,
n¬i sinh lμ ®Þa ph−¬ng n¬i lËp biªn b¶n, quèc tÞch
cña trÎ lμ quèc tÞch ViÖt Nam.
- PhÇn khai vÒ cha, mÑ vμ d©n téc cña trÎ trong
giÊy khai sinh ®Ó trèng. Trong tr−êng hîp cã
ng−êi nhËn trÎ lμm con nu«i, th× c«ng chøc T−
ph¸p hé tÞch c¨n cø vμo quyÕt ®Þnh c«ng nhËn
viÖc nu«i con nu«i ®Ó ghi tªn cha, mÑ nu«i vμo
giÊy khai sinh; trong cét ghi chó cña sæ ®¨ng ký
khai sinh ph¶i ghi râ "cha, mÑ nu«i" vμ néi dung
ghi chó nμy ph¶i ®−îc gi÷ bÝ mËt, chØ nh÷ng ng−êi
cã thÈm quyÒn míi ®−îc t×m hiÓu.
Tr−êng hîp trÎ bÞ bá r¬i kh«ng ph¶i lμ trÎ s¬
sinh th× viÖc lËp biªn b¶n vμ th«ng b¸o t×m cha,
mÑ ®Î cña trÎ em còng ®−îc thùc hiÖn nh− trÎ s¬
sinh. Khi ®¨ng ký khai sinh, nh÷ng néi dung liªn
quan ®Õn khai sinh ®−îc ghi theo lêi khai cña trÎ;
nÕu trÎ kh«ng nhí ®−îc th× c¨n cø vμo thÓ tr¹ng
17

cña trÎ ®Ó x¸c ®Þnh n¨m sinh, ngμy sinh lμ ngμy
01 th¸ng 01 cña n¨m ®ã; hä, tªn cña trÎ ®−îc ghi
theo ®Ò nghÞ cña ng−êi ®i khai sinh; quèc tÞch cña
trÎ lμ quèc tÞch ViÖt Nam; nh÷ng néi dung kh«ng
x¸c ®Þnh ®−îc th× ®Ó trèng. Trong cét ghi chó cña
sæ ®¨ng ký khai sinh ph¶i ghi râ "trÎ bÞ bá r¬i”.
C©u hái 8. QuyÒn ®èi víi hä, tªn ®−îc ph¸p
luËt quy ®Þnh nh− thÕ nμo?
Tr¶ lêi:
§iÒu 26 Bé luËt d©n sù n¨m 2005 (sau ®©y gäi
t¾t lμ Bé luËt d©n sù) quy ®Þnh vÒ quyÒn ®èi víi
hä, tªn nh− sau:
Mçi c¸ nh©n ®Òu cã quyÒn cã hä, tªn. Hä vμ tªn
cña mét ng−êi ®−îc x¸c ®Þnh theo hä, tªn khai
sinh cña ng−êi ®ã.
C¸ nh©n x¸c lËp, thùc hiÖn quyÒn, nghÜa vô
d©n sù theo hä, tªn cña m×nh ®· ®−îc c¬ quan nhμ
n−íc cã thÈm quyÒn c«ng nhËn.
C¸ nh©n cã thÓ sö dông bÝ danh, bót danh. ViÖc
sö dông bÝ danh, bót danh kh«ng ®−îc g©y thiÖt
h¹i ®Õn quyÒn, lîi Ých hîp ph¸p cña ng−êi kh¸c.
C©u hái 9. QuyÒn thay ®æi hä, tªn ®−îc
ph¸p luËt quy ®Þnh nh− thÕ nμo?
Tr¶ lêi:
§iÒu 27 Bé luËt d©n sù quy ®Þnh vÒ quyÒn thay
®æi hä, tªn nh− sau:
18

C¸ nh©n cã quyÒn yªu cÇu c¬ quan nhμ n−íc cã
thÈm quyÒn c«ng nhËn viÖc thay ®æi hä, tªn trong
c¸c tr−êng hîp sau ®©y:
- Theo yªu cÇu cña ng−êi cã hä, tªn mμ viÖc sö
dông hä, tªn ®ã g©y nhÇm lÉn, ¶nh h−ëng ®Õn
t×nh c¶m gia ®×nh, ®Õn danh dù, quyÒn, lîi Ých hîp
ph¸p cña ng−êi ®ã;
- Theo yªu cÇu cña cha nu«i, mÑ nu«i vÒ viÖc
thay ®æi hä, tªn cho con nu«i hoÆc khi ng−êi con
nu«i th«i kh«ng lμm con nu«i vμ ng−êi nμy hoÆc
cha ®Î, mÑ ®Î yªu cÇu lÊy l¹i hä, tªn mμ cha ®Î,
mÑ ®Î ®· ®Æt;
- Theo yªu cÇu cña cha ®Î, mÑ ®Î hoÆc ng−êi
con khi x¸c ®Þnh cha, mÑ cho con;
- Thay ®æi hä cho con tõ hä cña cha sang hä cña
mÑ hoÆc ng−îc l¹i;
- Thay ®æi hä, tªn cña ng−êi bÞ l−u l¹c ®· t×m
ra nguån gèc huyÕt thèng cña m×nh;
- Thay ®æi hä, tªn cña ng−êi ®−îc x¸c ®Þnh l¹i
giíi tÝnh;
- C¸c tr−êng hîp kh¸c do ph¸p luËt vÒ hé tÞch
quy ®Þnh.
ViÖc thay ®æi hä, tªn cho ng−êi tõ ®ñ 9 tuæi trë
lªn ph¶i cã sù ®ång ý cña ng−êi ®ã.
ViÖc thay ®æi hä, tªn cña c¸ nh©n kh«ng lμm
thay ®æi, chÊm døt quyÒn, nghÜa vô d©n sù ®−îc
x¸c lËp theo hä, tªn cò.
19

C©u hái 10. Ph¸p luËt quy ®Þnh c¬ quan
nμo cã thÈm quyÒn thay ®æi, c¶i chÝnh hé
tÞch, x¸c ®Þnh l¹i d©n téc, x¸c ®Þnh l¹i giíi
tÝnh, bæ sung hé tÞch, ®iÒu chØnh hé tÞch?
Tr¶ lêi:
Theo §iÒu 36 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP
®−îc söa ®æi, bæ sung quy ®Þnh th× ph¹m vi thay
®æi, c¶i chÝnh hé tÞch, x¸c ®Þnh l¹i d©n téc, x¸c
®Þnh l¹i giíi tÝnh, bæ sung hé tÞch, ®iÒu chØnh hé
tÞch bao gåm:
- Thay ®æi hä, tªn, ch÷ ®Öm ®· ®−îc ®¨ng ký
®óng trong sæ ®¨ng ký khai sinh vμ b¶n chÝnh
giÊy khai sinh, nh−ng c¸ nh©n cã yªu cÇu thay ®æi
khi cã lý do chÝnh ®¸ng theo quy ®Þnh cña Bé luËt
d©n sù.
- C¶i chÝnh nh÷ng néi dung ®· ®−îc ®¨ng ký
trong sæ ®¨ng ký khai sinh vμ b¶n chÝnh giÊy khai
sinh, nh−ng cã sai sãt trong khi ®¨ng ký.
- X¸c ®Þnh l¹i d©n téc cña ng−êi con theo d©n
téc cña ng−êi cha hoÆc d©n téc cña ng−êi mÑ theo
quy ®Þnh cña Bé luËt d©n sù.
- X¸c ®Þnh l¹i giíi tÝnh cña mét ng−êi trong
tr−êng hîp giíi tÝnh cña ng−êi ®ã bÞ khuyÕt tËt
bÈm sinh hoÆc ch−a ®Þnh h×nh chÝnh x¸c mμ cÇn
cã sù can thiÖp cña y häc nh»m x¸c ®Þnh râ vÒ
giíi tÝnh.
- Bæ sung nh÷ng néi dung ch−a ®−îc ®¨ng ký
20

trong sæ ®¨ng ký khai sinh vμ b¶n chÝnh giÊy
khai sinh.
- §iÒu chØnh nh÷ng néi dung trong sæ ®¨ng ký
hé tÞch vμ c¸c giÊy tê hé tÞch kh¸c, kh«ng ph¶i sæ
®¨ng ký khai sinh vμ b¶n chÝnh giÊy khai sinh.
§iÒu 37 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP ®−îc
söa ®æi, bæ sung quy ®Þnh thÈm quyÒn thay ®æi,
c¶i chÝnh hé tÞch, x¸c ®Þnh l¹i d©n téc, x¸c ®Þnh
l¹i giíi tÝnh, bæ sung hé tÞch, ®iÒu chØnh hé tÞch
nh− sau:
- ñy ban nh©n d©n cÊp x·, n¬i ®· ®¨ng ký khai
sinh tr−íc ®©y cã thÈm quyÒn gi¶i quyÕt viÖc thay
®æi, c¶i chÝnh hé tÞch cho ng−êi d−íi 14 tuæi vμ bæ
sung hé tÞch cho mäi tr−êng hîp, kh«ng ph©n biÖt
®é tuæi;
- ñy ban nh©n d©n cÊp huyÖn, n¬i ®· ®¨ng ký
khai sinh tr−íc ®©y, cã thÈm quyÒn gi¶i quyÕt
viÖc thay ®æi, c¶i chÝnh hé tÞch cho ng−êi tõ ®ñ 14
tuæi trë lªn vμ x¸c ®Þnh l¹i d©n téc, x¸c ®Þnh l¹i
giíi tÝnh, bæ sung hé tÞch, ®iÒu chØnh hé tÞch cho
mäi tr−êng hîp, kh«ng ph©n biÖt ®é tuæi.
C©u hái 11. Ph¸p luËt quy ®Þnh viÖc ®¨ng
ký kÕt h«n ®−îc tiÕn hμnh ë ®©u?
Tr¶ lêi:
§iÒu 17 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP ®−îc
söa ®æi, bæ sung quy ®Þnh vÒ thÈm quyÒn ®¨ng ký
kÕt h«n nh− sau:
21

ñy ban nh©n d©n cÊp x·, n¬i c− tró cña bªn
nam hoÆc bªn n÷ thùc hiÖn viÖc ®¨ng ký kÕt h«n.
Trong tr−êng hîp c¶ hai bªn nam, n÷ lμ c«ng
d©n ViÖt Nam ®ang trong thêi h¹n c«ng t¸c, häc
tËp, lao ®éng ë n−íc ngoμi vÒ n−íc ®¨ng ký kÕt
h«n, ®· c¾t hé khÈu th−êng tró ë trong n−íc, th×
viÖc ®¨ng ký kÕt h«n ®−îc thùc hiÖn t¹i ñy ban
nh©n d©n cÊp x·, n¬i c− tró tr−íc khi xuÊt c¶nh
cña mét trong hai bªn nam, n÷.
C©u hái 12. Thñ tôc ®¨ng ký kÕt h«n ®−îc
ph¸p luËt quy ®Þnh nh− thÕ nμo?
Tr¶ lêi:
Theo §iÒu 18 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP
®−îc söa ®æi, bæ sung quy ®Þnh vÒ thñ tôc ®¨ng ký
kÕt h«n nh− sau:
Khi ®¨ng ký kÕt h«n, hai bªn nam, n÷ ph¶i nép
tê khai (theo mÉu quy ®Þnh) vμ xuÊt tr×nh giÊy
chøng minh nh©n d©n.
Trong tr−êng hîp mét ng−êi c− tró t¹i x·,
ph−êng, thÞ trÊn nμy, nh−ng ®¨ng ký kÕt h«n t¹i
x·, ph−êng, thÞ trÊn kh¸c th× ph¶i cã x¸c nhËn
cña ñy ban nh©n d©n cÊp x·, n¬i c− tró vÒ t×nh
tr¹ng h«n nh©n cña ng−êi ®ã.
§èi víi ng−êi ®ang trong thêi h¹n c«ng t¸c, häc
tËp, lao ®éng ë n−íc ngoμi vÒ n−íc ®¨ng ký kÕt
h«n th× ph¶i cã x¸c nhËn cña c¬ quan ngo¹i giao,
22

l·nh sù ViÖt Nam t¹i n−íc së t¹i vÒ t×nh tr¹ng
h«n nh©n cña ng−êi ®ã. §èi víi c¸n bé, chiÕn sÜ
®ang c«ng t¸c trong lùc l−îng vò trang th× thñ
tr−ëng ®¬n vÞ cña ng−êi ®ã x¸c nhËn t×nh tr¹ng
h«n nh©n. ViÖc x¸c nhËn t×nh tr¹ng h«n nh©n cã
gi¸ trÞ 6 th¸ng, kÓ tõ ngμy x¸c nhËn.
Trong thêi h¹n n¨m ngμy, kÓ tõ ngμy nhËn ®ñ
giÊy tê hîp lÖ, nÕu xÐt thÊy hai bªn nam, n÷ cã ®ñ
®iÒu kiÖn kÕt h«n theo quy ®Þnh cña LuËt h«n
nh©n vμ gia ®×nh, th× ñy ban nh©n d©n cÊp x·
®¨ng ký kÕt h«n cho hai bªn nam, n÷. Trong
tr−êng hîp cÇn ph¶i x¸c minh th× thêi h¹n nãi
trªn ®−îc kÐo dμi thªm kh«ng qu¸ n¨m ngμy.
Khi ®¨ng ký kÕt h«n, hai bªn nam, n÷ ph¶i
cã mÆt. §¹i diÖn ñy ban nh©n d©n cÊp x· yªu
cÇu hai bªn cho biÕt ý muèn tù nguyÖn kÕt h«n,
nÕu hai bªn ®ång ý kÕt h«n th× c«ng chøc T−
ph¸p hé tÞch ghi vμo sæ ®¨ng ký kÕt h«n vμ giÊy
chøng nhËn kÕt h«n. Hai bªn nam, n÷ ký vμo
giÊy chøng nhËn kÕt h«n vμ sæ ®¨ng ký kÕt
h«n, Chñ tÞch ñy ban nh©n d©n cÊp x· ký vμ
cÊp cho mçi bªn vî, chång mét b¶n chÝnh giÊy
chøng nhËn kÕt h«n, gi¶i thÝch cho hai bªn vÒ
quyÒn vμ nghÜa vô cña vî, chång theo quy ®Þnh
cña LuËt h«n nh©n vμ gia ®×nh. B¶n sao giÊy
chøng nhËn kÕt h«n ®−îc cÊp theo yªu cÇu cña
vî, chång.
23

C©u hái 13. Ph¸p luËt quy ®Þnh ai lμ ng−êi
cã nghÜa vô khai tö cho ng−êi chÕt? Thêi
h¹n ®i khai tö ®−îc quy ®Þnh nh− thÕ nμo?
Tr¶ lêi:
Khai tö lμ thñ tôc ph¸p luËt b¾t buéc, ®−îc
ph¸p luËt quy ®Þnh ®èi víi ng−êi chÕt.
Kho¶n 2 §iÒu 20 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP
®−îc söa ®æi, bæ sung quy ®Þnh th× th©n nh©n cña
ng−êi chÕt cã tr¸ch nhiÖm ®i khai tö; nÕu ng−êi
chÕt kh«ng cã th©n nh©n th× chñ nhμ hoÆc ng−êi cã
tr¸ch nhiÖm cña c¬ quan, ®¬n vÞ tæ chøc, n¬i ng−êi
®ã c− tró hoÆc c«ng t¸c tr−íc khi chÕt ®i khai tö.
§iÒu 30 Bé luËt d©n sù quy ®Þnh: TrÎ s¬ sinh,
nÕu chÕt sau khi sinh th× ph¶i ®−îc khai tö; nÕu
chÕt tr−íc khi sinh hoÆc sinh ra mμ chÕt ngay th×
kh«ng ph¶i khai tö.
Kho¶n 1 §iÒu 20 NghÞ ®Þnh nμy quy ®Þnh th×
thêi h¹n ®i khai tö cho ng−êi chÕt lμ 15 ngμy, kÓ
tõ ngμy ng−êi ®ã chÕt. Qu¸ thêi h¹n nªu trªn
ng−êi cã nghÜa vô ®¨ng ký khai tö ph¶i thùc hiÖn
nghÜa vô khai tö theo thñ tôc ®¨ng ký khai qu¸
thêi h¹n vμ cã thÓ bÞ xö ph¹t hμnh chÝnh nÕu
kh«ng cã lý do chÝnh ®¸ng.
C©u hái 14. Ph¸p luËt quy ®Þnh c¬ quan
nμo cã thÈm quyÒn cÊp giÊy b¸o tö?
Tr¶ lêi:
Kho¶n 2 §iÒu 22 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP
24

®−îc söa ®æi, bæ sung quy ®Þnh thÈm quyÒn cÊp
giÊy b¸o tö nh− sau:
- §èi víi ng−êi chÕt t¹i bÖnh viÖn hoÆc t¹i c¬ së
y tÕ th× gi¸m ®èc bÖnh viÖn hoÆc ng−êi phô tr¸ch
c¬ së y tÕ ®ã cÊp giÊy b¸o tö;
- §èi víi ng−êi c− tró ë mét n¬i, nh−ng chÕt ë
mét n¬i kh¸c, ngoμi c¬ së y tÕ th× ñy ban nh©n
d©n cÊp x·, n¬i ng−êi ®ã chÕt cÊp giÊy b¸o tö;
- §èi víi ng−êi chÕt lμ qu©n nh©n t¹i ngò, c«ng
chøc quèc phßng, qu©n nh©n dù bÞ trong thêi gian
tËp trung huÊn luyÖn hoÆc kiÓm tra t×nh tr¹ng
s½n sμng chiÕn ®Êu, phôc vô chiÕn ®Êu vμ nh÷ng
ng−êi ®−îc tËp trung lμm nhiÖm vô qu©n sù do
c¸c ®¬n vÞ qu©n ®éi trùc tiÕp qu¶n lý th× thñ
tr−ëng ®¬n vÞ ®ã cÊp giÊy b¸o tö;
- §èi víi ng−êi chÕt trong tr¹i giam, tr¹i t¹m
giam, nhμ t¹m giam hoÆc t¹i n¬i t¹m gi÷ th× thñ
tr−ëng c¬ quan n¬i giam, gi÷ ng−êi ®ã cÊp giÊy
b¸o tö;
- §èi víi ng−êi chÕt t¹i tr−êng gi¸o d−ìng, c¬ së
gi¸o dôc do ngμnh c«ng an qu¶n lý th× thñ tr−ëng
c¸c c¬ quan ®ã cÊp giÊy b¸o tö;
- §èi víi ng−êi chÕt do thi hμnh ¸n tö h×nh th×
Chñ tÞch Héi ®ång thi hμnh ¸n tö h×nh cÊp giÊy
b¸o tö;
- Tr−êng hîp mét ng−êi bÞ Toμ ¸n tuyªn bè lμ
®· chÕt th× quyÕt ®Þnh cña Toμ ¸n ®· cã hiÖu lùc
ph¸p luËt thay cho giÊy b¸o tö;
25

- Tr−êng hîp ng−êi chÕt cã nghi vÊn th× v¨n
b¶n x¸c ®Þnh nguyªn nh©n chÕt cña c¬ quan c«ng
an hoÆc cña c¬ quan y tÕ cÊp huyÖn trë lªn thay
cho giÊy b¸o tö;
- §èi víi ng−êi chÕt trªn ph−¬ng tiÖn giao
th«ng th× ng−êi chØ huy hoÆc ®iÒu khiÓn ph−¬ng
tiÖn giao th«ng ph¶i lËp biªn b¶n x¸c nhËn viÖc
chÕt, cã ch÷ ký cña Ýt nhÊt hai ng−êi cïng ®i trªn
ph−¬ng tiÖn giao th«ng ®ã. Biªn b¶n x¸c nhËn
viÖc chÕt thay cho giÊy b¸o tö;
- §èi víi ng−êi chÕt t¹i nhμ ë n¬i c− tró th× v¨n
b¶n x¸c nhËn viÖc chÕt cña ng−êi lμm chøng thay
cho giÊy b¸o tö.
C©u hái 15. Theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt th×
viÖc ®¨ng ký khai tö ®−îc tiÕn hμnh ë ®©u?
Tr¶ lêi:
§iÒu 19 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP ®−îc
söa ®æi, bæ sung quy ®Þnh thÈm quyÒn ®¨ng ký
khai tö nh− sau:
- ñy ban nh©n d©n cÊp x· n¬i c− tró cuèi cïng
cña ng−êi chÕt thùc hiÖn viÖc ®¨ng ký khai tö.
- Trong tr−êng hîp kh«ng x¸c ®Þnh ®−îc n¬i c−
tró cuèi cïng cña ng−êi chÕt th× ñy ban nh©n d©n
cÊp x· n¬i ng−êi ®ã chÕt thùc hiÖn viÖc ®¨ng ký
khai tö.
§iÒu 24 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP ®−îc
söa ®æi, bæ sung quy ®Þnh: ViÖc ®¨ng ký khai tö
26

cho ng−êi bÞ Tßa ¸n tuyªn bè lμ ®· chÕt ®−îc
thùc hiÖn khi quyÕt ®Þnh cña Tßa ¸n ®· cã hiÖu
lùc ph¸p luËt. Ng−êi yªu cÇu Tßa ¸n tuyªn bè
mét ng−êi lμ ®· chÕt ph¶i thùc hiÖn viÖc ®¨ng ký
khai tö. (Trong tr−êng hîp mét ng−êi bÞ Toμ ¸n
tuyªn bè lμ ®· chÕt, ®· ®¨ng ký khai tö, nh−ng
sau ®ã cßn sèng trë vÒ, ®−îc Toμ ¸n huû bá quyÕt
®Þnh tuyªn bè chÕt, th× ñy ban nh©n d©n cÊp x·,
n¬i ®· ®¨ng ký khai tö c¨n cø vμo quyÕt ®Þnh cña
Toμ ¸n ®· cã hiÖu lùc ph¸p luËt, xo¸ tªn ng−êi ®ã
trong sæ ®¨ng ký khai tö vμ thu håi l¹i giÊy
chøng tö ®· cÊp).
C©u hái 16. Thñ tôc ®¨ng ký khai tö ®−îc
ph¸p luËt quy ®Þnh nh− thÕ nμo?
Tr¶ lêi:
§iÒu 21 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP ®−îc
söa ®æi, bæ sung quy ®Þnh thñ tôc ®¨ng ký khai tö
nh− sau:
Ng−êi ®i khai tö ph¶i nép giÊy b¸o tö hoÆc giÊy
tê thay cho giÊy b¸o tö.
Sau khi kiÓm tra c¸c giÊy tê hîp lÖ, c«ng chøc
T− ph¸p hé tÞch ghi vμo sæ ®¨ng ký khai tö vμ
giÊy chøng tö, Chñ tÞch ñy ban nh©n d©n cÊp x·
ký vμ cÊp cho ng−êi ®i khai tö mét b¶n chÝnh giÊy
chøng tö. B¶n sao giÊy chøng tö ®−îc cÊp theo
yªu cÇu cña ng−êi ®i khai tö.
27

II. H¤N NH¢N Vμ GIA §×NH
C©u hái 17. H«n nh©n vμ gia ®×nh ®−îc
x©y dùng trªn nh÷ng nguyªn t¾c nμo?
Tr¶ lêi:
§iÒu 2 LuËt h«n nh©n vμ gia ®×nh n¨m 2000
®−îc söa ®æi, bæ sung n¨m 2010 (sau ®©y gäi t¾t
lμ LuËt h«n nh©n vμ gia ®×nh hiÖn hμnh) quy ®Þnh
mét sè nguyªn t¾c c¬ b¶n cña chÕ ®é h«n nh©n vμ
gia ®×nh nh− sau:
- H«n nh©n tù nguyÖn, tiÕn bé, mét vî, mét
chång, vî chång b×nh ®¼ng.
- H«n nh©n gi÷a c«ng d©n ViÖt Nam thuéc c¸c
d©n téc, c¸c t«n gi¸o, gi÷a ng−êi theo t«n gi¸o víi
ng−êi kh«ng theo t«n gi¸o, gi÷a c«ng d©n ViÖt
Nam víi ng−êi n−íc ngoμi ®−îc t«n träng vμ ®−îc
ph¸p luËt b¶o vÖ.
- Vî chång cã nghÜa vô thùc hiÖn chÝnh s¸ch
d©n sè vμ kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh.
- Cha mÑ cã nghÜa vô nu«i d¹y con thμnh c«ng
d©n cã Ých cho x· héi; con cã nghÜa vô kÝnh träng,
ch¨m sãc, nu«i d−ìng cha mÑ; ch¸u cã nghÜa vô
kÝnh träng, ch¨m sãc, phông d−ìng «ng bμ. C¸c
thμnh viªn trong gia ®×nh cã nghÜa vô quan t©m,
ch¨m sãc, gióp ®ì lÉn nhau.
- Nhμ n−íc vμ x· héi kh«ng thõa nhËn sù ph©n
biÖt ®èi xö gi÷a c¸c con, gi÷a con trai vμ con g¸i,
con ®Î vμ con nu«i, con trong gi¸ thó vμ con ngoμi
gi¸ thó.
28

- Nhμ n−íc, x· héi vμ gia ®×nh cã tr¸ch nhiÖm
b¶o vÖ phô n÷ vμ trÎ em, gióp ®ì c¸c bμ mÑ thùc
hiÖn tèt chøc n¨ng cao quý cña ng−êi mÑ.
C©u hái 18. T¶o h«n vμ viÖc xö lý t¶o h«n
theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt?
Tr¶ lêi:
T¶o h«n lμ viÖc lÊy vî, lÊy chång, khi mét bªn
hoÆc c¶ hai bªn ch−a ®ñ tuæi kÕt h«n theo quy
®Þnh cña ph¸p luËt. HiÖn nay, theo quy ®Þnh t¹i
§iÒu 9 LuËt h«n nh©n vμ gia ®×nh hiÖn hμnh th×
nam tõ 20 tuæi trë lªn, n÷ tõ 18 tuæi trë lªn míi
®ñ tuæi ®Ó kÕt h«n.
T¶o h«n lμ viÖc kÕt h«n tr¸i víi ph¸p luËt, vi
ph¹m §iÒu 9 cña LuËt h«n nh©n vμ gia ®×nh hiÖn
hμnh. ViÖc kÕt h«n do t¶o h«n sÏ bÞ Tßa ¸n nh©n
d©n ra quyÕt ®Þnh hñy, nÕu hμnh vi t¶o h«n hoÆc
tæ chøc t¶o h«n lμ nghiªm träng th× sÏ bÞ truy cøu
tr¸ch nhiÖm h×nh sù.
§iÒu 148 Bé luËt h×nh sù n¨m 1999 ®−îc söa
®æi, bæ sung n¨m 2009 quy ®Þnh: Ng−êi nμo tæ
chøc viÖc kÕt h«n cho nh÷ng ng−êi ch−a ®Õn
tuæi kÕt h«n, hoÆc cè ý duy tr× quan hÖ vî chång
tr¸i ph¸p luËt víi ng−êi ch−a ®Õn tuæi kÕt h«n
mÆc dï ®· cã quyÕt ®Þnh cña Tßa ¸n buéc chÊm
døt quan hÖ ®ã th× bÞ c¶nh c¸o, c¶i t¹o kh«ng
giam gi÷ ®Õn hai n¨m hoÆc ph¹t tï tõ ba th¸ng
®Õn hai n¨m.
29

C©u hái 19. KÕt h«n tr¸i ph¸p luËt lμ g×?
Ph¸p luËt quy ®Þnh viÖc gi¶i quyÕt kÕt h«n
tr¸i ph¸p luËt nh− thÕ nμo?
Tr¶ lêi:
Theo kho¶n 3 §iÒu 8 LuËt h«n nh©n vμ gia
®×nh hiÖn hμnh th× kÕt h«n tr¸i ph¸p luËt lμ viÖc
x¸c lËp quan hÖ vî chång cã ®¨ng ký kÕt h«n
nh−ng vi ph¹m nh÷ng ®iÒu kiÖn kÕt h«n do ph¸p
luËt quy ®Þnh.
Theo quy ®Þnh t¹i §iÒu 9 LuËt h«n nh©n vμ gia
®×nh quy ®Þnh mét sè ®iÒu kiÖn kÕt h«n sau ®©y:
- Nam tõ 20 tuæi trë lªn, n÷ tõ 18 tuæi trë lªn.
- ViÖc kÕt h«n do nam n÷ tù nguyÖn quyÕt
®Þnh, kh«ng bªn nμo ®−îc Ðp buéc, lõa dèi bªn
nμo, kh«ng ai ®−îc c−ìng Ðp hoÆc c¶n trë.
- ViÖc kÕt h«n kh«ng thuéc mét trong c¸c
tr−êng hîp cÊm kÕt h«n sau:
+ Ng−êi ®ang cã vî hoÆc cã chång.
+ Ng−êi mÊt n¨ng lùc hμnh vi d©n sù.
+ Gi÷a nh÷ng ng−êi cïng dßng m¸u vÒ trùc hÖ,
gi÷a nh÷ng ng−êi cã hä trong ph¹m vi ba ®êi.
+ Gi÷a cha, mÑ nu«i víi con nu«i, gi÷a ng−êi
®· tõng lμ cha, mÑ nu«i víi con nu«i, bè chång víi
con d©u, mÑ vî víi con rÓ, bè d−îng víi con riªng
cña vî, mÑ kÕ víi con riªng cña chång.
+ Gi÷a nh÷ng ng−êi cïng giíi tÝnh.
Nh÷ng c¸ nh©n, c¬ quan, tæ chøc sau ®©y theo
30

quy ®Þnh t¹i §iÒu 15 LuËt h«n nh©n vμ gia ®×nh
hiÖn hμnh cã quyÒn yªu cÇu hñy h«n nh©n tr¸i
ph¸p luËt:
- Bªn bÞ c−ìng Ðp, bÞ lõa dèi kÕt h«n theo quy
®Þnh cña ph¸p luËt tè tông d©n sù cã quyÒn tù
m×nh yªu cÇu Tßa ¸n hoÆc ®Ò nghÞ ViÖn KiÓm s¸t
yªu cÇu Tßa ¸n hñy viÖc kÕt h«n tr¸i ph¸p luËt.
- ViÖn KiÓm s¸t theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt vÒ
tè tông d©n sù cã quyÒn yªu cÇu Tßa ¸n hñy kÕt
h«n tr¸i ph¸p luËt.
- C¸ nh©n, c¬ quan, tæ chøc sau ®©y theo quy
®Þnh cña ph¸p luËt vÒ tè tông d©n sù cã quyÒn tù
m×nh yªu cÇu Toμ ¸n hoÆc ®Ò nghÞ ViÖn KiÓm s¸t
yªu cÇu Tßa ¸n hñy kÕt h«n tr¸i ph¸p luËt:
+ Vî, chång, cha, mÑ, con cña c¸c bªn;
+ ñy ban B¶o vÖ vμ ch¨m sãc trÎ em;
+ Héi Liªn hiÖp phô n÷.
- C¸ nh©n, c¬ quan, tæ chøc kh¸c cã quyÒn ®Ò
nghÞ ViÖn KiÓm s¸t xem xÐt, yªu cÇu Tßa ¸n hñy
kÕt h«n tr¸i ph¸p luËt.
Theo yªu cÇu cña c¸ nh©n, c¬ quan, tæ chøc cã
quyÒn yªu cÇu huû viÖc kÕt h«n tr¸i ph¸t luËt,
Tßa ¸n xem xÐt vμ quyÕt ®Þnh viÖc hñy kÕt h«n
tr¸i ph¸p luËt vμ göi b¶n sao quyÕt ®Þnh cho c¬
quan ®· thùc hiÖn ®¨ng ký kÕt h«n. C¨n cø vμo
quyÕt ®Þnh cña Tßa ¸n, c¬ quan ®· ®¨ng ký kÕt
h«n xãa ®¨ng ký kÕt h«n trong sæ ®¨ng ký kÕt h«n
(§iÒu 16 LuËt h«n nh©n vμ gia ®×nh hiÖn hμnh).
31

C©u hái 20. ThÕ nμo lμ cÊm kÕt h«n víi
nh÷ng ng−êi kh¸c cã hä trong ph¹m vi ba ®êi?
Tr¶ lêi:
Kho¶n 13 §iÒu 8 LuËt h«n nh©n vμ gia ®×nh
hiÖn hμnh quy ®Þnh: Nh÷ng ng−êi cã hä trong
ph¹m vi ba ®êi lμ nh÷ng ng−êi cïng mét gèc sinh
ra: Cha mÑ lμ ®êi thø nhÊt; anh chÞ em cïng cha
mÑ, cïng cha kh¸c mÑ, cïng mÑ kh¸c cha lμ ®êi
thø hai; anh chÞ em con chó con b¸c, con c« con
cËu, con d× lμ ®êi thø ba.
CÊm kÕt h«n gi÷a nh÷ng ng−êi kh¸c cã hä
trong ph¹m vi ba ®êi ë ®©y lμ cÊm kÕt h«n gi÷a
chó ruét, b¸c ruét, cËu ruét víi ch¸u g¸i; gi÷a c«
ruét, b¸c ruét víi ch¸u trai; gi÷a anh chÞ em con
chó con b¸c, anh chÞ em con c« con cËu, anh chÞ
em con d×.
C©u hái 21. C«ng d©n ViÖt Nam kÕt h«n
víi ng−êi n−íc ngoμi th× ph¶i tu©n theo
ph¸p luËt cña n−íc nμo?
Tr¶ lêi:
§iÒu 103 LuËt h«n nh©n vμ gia ®×nh hiÖn hμnh
quy ®Þnh viÖc kÕt h«n cã yÕu tè n−íc ngoμi nh−
sau: Trong viÖc kÕt h«n gi÷a c«ng d©n ViÖt Nam
víi ng−êi n−íc ngoμi, mçi bªn ph¶i tu©n theo ph¸p
luËt cña n−íc m×nh vÒ ®iÒu kiÖn kÕt h«n; nÕu viÖc
kÕt h«n ®−îc tiÕn hμnh t¹i c¬ quan nhμ n−íc cã
32

thÈm quyÒn cña ViÖt Nam th× ng−êi n−íc ngoμi
cßn ph¶i tu©n theo c¸c quy ®Þnh cña LuËt h«n
nh©n vμ gia ®×nh hiÖn hμnh cña n−íc Céng hßa x·
héi chñ nghÜa ViÖt Nam vÒ ®iÒu kiÖn kÕt h«n.
Nghiªm cÊm lîi dông viÖc kÕt h«n cã yÕu tè
n−íc ngoμi ®Ó bu«n b¸n phô n÷, x©m ph¹m t×nh
dôc ®èi víi phô n÷ hoÆc v× m...